Opis
W 1940 roku zwyczajne życie w Republice Litewskiej toczyło się do ostatniej chwili względnego spokoju. Rolnicy planowali żniwa, mieszczuchy – wakacyjne wyjazdy na łono natury. Gimnazja opuszczał pierwszy rocznik absolwentów urodzonych za niepodległości. W przerwach między dyskusjami o modernizacji, nowościach wydawniczych i tych na srebrnym ekranie Litwini się cieszyli, że żyją w kraju neutralnym i ominęła ich wojenna pożoga.
Oczywiście jej łuna była widoczna z Litwy. Brakowało towarów importowanych, napływali za to uchodźcy z Polski. Kraj powrócił do eksploatacji torfu, 15 maja wystartowała ogólnokrajowa akcja zbiórki złomu. Litwini z niepokojem śledzili meldunki o niemieckiej ofensywie pod Paryżem.
Wir wielkiej historii zawsze zasysa mozaikę zwykłych trosk i drobnych radości. Norbertas Černiauskas z kronikarską dokładnością i po literacku soczyście przywrócił atmosferę ostatniego półrocza przed wkroczeniem Sowietów na Litwę. W społecznej świadomości prawie nie wybrzmiewała melancholia poetki Matlė Olkinaitė: „Tegoroczne lato jest jakieś dziwne. Każde pożegnanie jest bolesne i wydaje się, że wszystko mija bezpowrotnie”.
Katarzyna Korzeniewska (ur. 1972) – doktor socjologii, tłumaczka z języka litewskiego na polski i z polskiego na litewski.
Norbertas Černiauskas doktor historii, pracownik naukowy i wykładowca na Wydziale Historii Uniwersytetu Wileńskiego; nie jest typem historyka zza biurka. Specjalizuje się w historii XX wieku i skutecznie przekonuje innych, zwłaszcza młodszych od siebie, że jest ciekawa. Najbardziej interesuje go historia codzienności. Wymyśla i realizuje przedsięwzięcia, których celem jest poznawanie historii oraz upamiętnianie dawnych wydarzeń i postaci. W latach 2010–2020 organizował duże wydarzenia upamiętniające litewską partyzantkę antykomunistyczną, w 2015 roku zainicjował konkurs dla uczniów szkół ponadpodstawowych na najciekawszy film o historii własnej miejscowości. Autor książki dla dzieci Apie šaulius, riterius ir drakonus Lietuvoje (O strzelcach, rycerzach i smokach na Litwie; 2019). Ostatnie lato na Litwie napisał z myślą o niehistorykach. Ostatnio opublikował Fado. Trumpa neįvykusi Lietuvos istorija (Fado. Krótka niebyła historia Litwy; 2024), w konwencji historii alternatywnej. Obie książki są na Litwie zarówno poczytne, jak i cenione przez krytyków (uzyskały nominacje do wielu nagród).
